۷ نوامبر ۲۰۲۶- داروهای گروه GLP-1با نمایش «اثربخشی بی‌سابقه» در کاهش وزن، درمان چاقی را متحول کرده‌اند. با این حال، بسیاری از بیماران به دلیل عوارض جانبی یا هزینه‌ها، مصرف این داروها را متوقف می‌کنند و بازگشت وزن در آن‌ها بسیار شایع است.
یک متآنالیز (فراتحلیل) جدید نشان داد که تقریباً نیمی از مصرف‌کنندگان GLP-1، درمان را در همان سال اول متوقف می‌کنند. اکثر این افراد، حدود ۶۰ درصد از وزن ازدست‌رفته خود را ظرف یک سال پس از قطع دارو دوباره به دست آوردند. متآنالیز دیگری که شامل بیش از ۹۳۰۰ بیمار بود و در مجله The BMJ منتشر شد، نشان داد که افراد به طور متوسط ۱.۷ سال پس از قطع دارو، به وزن پیش از درمان خود بازمی‌گردند.
دکتر مارشا نوویک، مدیر پزشکی مرکز مدیریت و سلامت وزن، گفت: «چاقی مانند هر بیماری مزمن دیگری است. برای مثال، ما می‌دانیم که قطع داروهای آسم منجر به بدتر شدن علائم آن می‌شود؛ همین اتفاق هنگام قطع داروهای درمان چاقی رخ می‌دهد.»
نوویک، که سخنگوی «انجمن چاقی» است، اشاره کرد که میزان بازگشت وزن در اکثر داروهای گروه GLP-1مشابه است و هیچ داروی خاصی نشان نداده است که در برابر بازگشت وزن پس از قطع مصرف، محافظت بیشتری نسبت به بقیه داشته باشد.
مکانیسم‌های بیولوژیکی قدرتمند
بازگشت وزن پس از قطع GLP-1بازتاب‌دهنده چندین فرآیند متداخل، به‌ویژه بازگشت اشتها است. سام وست، محقق فوق دکترا در دانشگاه آکسفورد و نویسنده اصلی متآنالیز منتشر شده در The BMJ، توضیح داد که اثرات سرکوب اشتها توسط داروهای GLP-1پس از قطع مصرف کاهش می‌یابد. او گفت: «وقتی دارو را قطع می‌کنید، احساس گرسنگی به سرعت بازمی‌گردد. این موضوع صرفاً کنترل آنچه می‌خورید نیست؛ بلکه شما در حال مبارزه با مکانیسم‌های بیولوژیکی قدرتمندی هستید.»
دکتر فرانشل همیلتون، جراح چاقی و مؤسس موسسه کاهش وزن NeuroSwitch، نیز بر بازگشت گرسنگی و ولع غذا تأکید کرد و توضیح داد: «داروهای GLP-1به صورت شیمیایی اشتها را سرکوب کرده و نویز غذا (افکار مزاحم مربوط به غذا) را کاهش می‌دهند. وقتی دارو بدون توجه به حلقه‌های عادت عصبی یا سازگاری‌های متابولیک قطع شود، سیگنال‌های گرسنگی به شدت بازمی گردند که اغلب با ولع بیشتر همراه است و منجر به افزایش وزن می‌شود.»
عوامل رفتاری و روان‌شناختی از جمله پرخوری ناشی از استرس، افزایش اندازه وعده‌های غذایی، کاهش اعتمادبه‌نفس و انگ‌های اجتماعی مرتبط با وزن نیز در بازگشت وزن نقش دارند. علاوه بر این، محیطی که چاقی را ترویج می‌کند (مانند دسترسی آسان به غذاهای فوق‌فرآوری‌شده و سبک زندگی کم‌تحرک)، این چالش‌ها را تشدید می‌کند.
اثر پلاتو (توقف روند افزایش وزن)
اگرچه بازگشت وزن شایع است، اما همه کسانی که GLP-1 را قطع می‌کنند، به وزن پیش از درمان خود باز نمی گردند. یک متآنالیز منتشر شده در مجله eClinicalMedicineنشان داد که بازگشت وزن در چند ماه اول پس از قطع دارو، سریع‌ترین حالت است. پس از گذشت یک سال، تخمین زده می‌شود که بازگشت وزن در حدود ۷۵ درصد از میزان کاهش وزن اولیه متوقف (پلاتو) شود.
پژوهشگران دلایل مختلفی برای این اثر پلاتو مطرح کرده‌اند؛ از جمله اینکه ممکن است عادت‌های غذایی سالم‌تر که در طول دوره درمان ایجاد شده‌اند، پس از قطع دارو نیز باقی بمانند. همچنین ممکن است GLP-1اثرات فیزیولوژیک مثبت طولانی‌مدتی داشته باشد. دکتر نوویک تأکید کرد که میزان بازگشت وزن در افراد بسیار متفاوت است و بسیاری ممکن است همچنان وزنی کمتر از دوران قبل از شروع درمان داشته باشند.
استراتژی‌های پیش از قطع دارو
دکتر وست توصیه کرد: «بهترین توصیه من این است که افراد مصرف داروهای [GLP-1] را ادامه دهند.» اما برای کسانی که قادر به این کار نیستند، تغییر دارو به نوع دیگر از همین گروه می‌تواند یک گزینه‌ٔ دیگر باشد. همچنین استفاده از فرم‌های خوراکی به جای تزریقی (در صورت وجود) می‌تواند مفید باشد.
با این حال، با توجه به جدید بودن این داروها، راهنمای مبتنی بر شواهد برای استراتژی‌های قطع مصرف هنوز ناقص است. با این وجود، یک سرمقاله در سال ۲۰۲۶ در مجله American Family Physicianسه رویکرد احتمالی را پیشنهاد داده است:
· کاهش تدریجی دوز: کاهش کنترل‌شده دوز برای جلوگیری از افزایش ناگهانی اشتها.
· فاصله گذاری بین دوزها: افزایش تدریجی فاصله بین هر تزریق با بهره‌گیری از نیمه‌عمر طولانی دارو.
· افزودن داروهای خوراکی چاقی: اضافه کردن داروهایی مانند فنترمین برای کمک به سرکوب اشتها در حین کاهش دوز.
نویسندگان تأکید کردند که این استراتژی‌ها باید حتماً با «تعهد مجدد به اصلاح سبک زندگی» همراه باشند.
حمایت ساختارمند از سبک زندگی
دکتر نوویک بر لزوم ترکیب این اصلاحات با استراتژی‌های پیش از قطع دارو تأکید کرد و به تحقیقاتی اشاره کرد که نشان می‌دهند افزودن ورزش هوازی منظم به درمان‌های دارویی چاقی می‌تواند به حداقل رساندن بازگشت وزن کمک کند.
یک مطالعه تصادفی‌سازی شده اخیر نیز مزایای حمایت‌های ساختارمند را بررسی کرد. بزرگسالانی که پس از قطع دارو، به جای مراقبت‌های معمول، از اپلیکیشن‌های سلامت دیجیتال یا وعده‌های غذایی آماده و علمی (مدیریت‌شده توسط متخصص) استفاده کردند، نسبت به گروه کنترل، کاهش وزن بسیار کمتری را تجربه کردند. دکتر کلسینا هولیس-هانسن از دانشگاه Tufts،گفت: «این یافته‌ها نشان می‌دهند که حمایت‌های ساختارمند می‌تواند به افراد کمک کند تا در این انتقال دشوار، وزن خود را حفظ کنند.»
فراتر از توصیه‌های رژیم غذایی استاندارد
دکتر همیلتون معتقد است که باید از توصیه‌های سنتی (مانند صرفاً شمردن کالری یا درشت‌مغذی‌ها) فراتر رفت و به سراغ برنامه‌ریزی رفتاری فعال رفت. او می‌گوید در طول درمان با GLP-1، سرکوب اشتها به صورت غیرفعال (توسط دارو) انجام می‌شود و فرصت تمرین مدیریت ولع از بین می‌رود. بنابراین، بیماران باید تکنیک‌های رفتاری (مانند مدیریت استرس و تشخیص محرک‌های محیطی) را حین مصرف دارو تمرین کنند تا برای زمان قطع آن آماده باشند. او از روش NeuroSwitchو درمان‌های شناختی-رفتاری (CBT) برای این منظور استفاده می‌کند.
نقش جراحی چاقی
برای بیمارانی که پس از قطع دارو دچار بازگشت وزن می‌شوند، جراحی متابولیک و چاقی می‌تواند یک گزینه باشد. دکتر نوویک پیشنهاد کرد: این جراحی برای افراد با شاخص توده بدنی (BMI) بالای ۳۵ مناسب است. دکتر همیلتون نیز تأکید کرد که جراحی به دلیل تغییر دائمی در سیگنال‌های متابولیک و فیزیولوژی گرسنگی، یکی از پایدارترین روش‌ها برای مدیریت چاقی است.
گفتگو با بیماران درباره GLP-1
دکتر وست بر اهمیت بحث درباره برنامه‌های بلندمدت قبل از شروع درمان تأکید کرد: «بیماران باید بدانند که ممکن است نیاز باشد این داروها را مادام‌العمر مصرف کنند و باید خطر بازگشت وزن در صورت قطع دارو را از همان ابتدا بدانند.» دکتر هولیس-هانسن نیز پزشکان را تشویق کرد تا به بیماران توضیح دهند که بازگشت وزن لزوماً به معنای شکست آن‌ها نیست، بلکه ناشی از چالش‌های بیولوژیکی و محیطی است.
بیماران باید درک کنند که تنظیم وزن فرآیندی پیچیده و دارای ریشه‌های بیولوژیکی است که به‌شدت تحت تأثیر محیطی قرار دارد که در آن، غذاهای فوق‌فرآوری‌شده و با چگالی کالری بالا فراوان بوده و دسترسی به گزینه‌های سالم‌تر اغلب مشکل است.
منبع:
https://www.medscape.com/viewarticle/keeping-weight-after-stopping-glp-1-2026a10016ma?src=